Dopóki fundacja rodzinna zarabia i reinwestuje, podatku dochodowego nie ma. Moment podatkowy przychodzi z chwilą wypłaty świadczenia — i wtedy rozliczają się dwie strony naraz: fundacja (CIT) i beneficjent (PIT, o ile nie korzysta ze zwolnienia). Poniżej kompletna mapa: co jest świadczeniem, kto ile płaci, jakie dokumenty muszą być gotowe przed wypłatą i gdzie najłatwiej o błąd.
Co jest świadczeniem z fundacji rodzinnej (art. 2 ust. 2 u.f.r.)
Świadczenie to składniki majątkowe — pieniądze, rzeczy lub prawa — przeniesione na beneficjenta albo oddane mu do korzystania, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów. W praktyce to nie tylko przelew:
- wypłaty pieniężne — jednorazowe lub cykliczne („rodzinna pensja”),
- udostępnienie mieszkania czy samochodu fundacji do korzystania,
- pokrywanie kosztów edukacji, leczenia lub utrzymania beneficjenta,
- przekazanie rzeczy lub praw (np. udziałów) zgodnie ze statutem.
Granica jest cienka: to samo przysporzenie poza statutem albo na rzecz osoby spoza listy beneficjentów przestaje być świadczeniem, a zaczyna być problemem — często jako ukryty zysk opodatkowany po stronie fundacji.
Kto i ile płaci przy wypłacie
- Fundacja: CIT 15% od wartości świadczenia — płatny dopiero przy wypłacie lub przekazaniu (to odroczenie jest istotą modelu fundacji).
- Beneficjent z grupy zerowej względem fundatora (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo…): zwolnienie z PIT — w proporcji mienia wniesionego przez tego fundatora, wynikającej ze spisu mienia.
- Beneficjent z I lub II grupy podatkowej: PIT 10% od części nieobjętej zwolnieniem.
- Pozostali beneficjenci: PIT 15%. Fundacja jako płatnik pobiera podatek przy wypłacie.
Przykład. Jedyny fundator wniósł całość mienia. Fundacja wypłaca synowi fundatora 50 000 zł: fundacja płaci 7 500 zł CIT (15%), syn — nic (pełne zwolnienie z PIT). Ta sama wypłata dla zaprzyjaźnionego menedżera spoza rodziny: fundacja 7 500 zł CIT, a dodatkowo od świadczenia pobierze 15% PIT (7 500 zł) — do menedżera trafi 42 500 zł. Status beneficjenta zmienia koszt wypłaty o 15%.
Zanim wypłacisz: lista kontrolna dokumentów
- Podstawa statutowa — statut określa rodzaj i zasady świadczeń; wypłata „obok” statutu to najkrótsza droga do sporu z urzędem.
- Aktualna lista beneficjentów i — przy świadczeniach warunkowych — potwierdzenie spełnienia warunków (wiek, edukacja itp.).
- Proporcja ze spisu mienia — od niej zależy zakres zwolnienia z PIT; jak ją ustalić, opisujemy we wpisie o spisie mienia.
- Uchwała zarządu o spełnieniu świadczenia i dokument wyceny przy świadczeniach niepieniężnych.
- Rozliczenie płatnika — pobór PIT (gdy należny) i terminowa wpłata; CIT fundacji w deklaracji za okres wypłaty.
Świadczenia dla małoletnich i osoby z zagranicy
Dwa przypadki, które regularnie komplikują rozliczenia: małoletni beneficjenci (świadczenie trafia do majątku dziecka — trzeba zaplanować, kto nim zarządza i jak dokumentować wydatki) oraz beneficjenci-nierezydenci (dochodzi pytanie o umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i obowiązki informacyjne fundacji). Oba scenariusze warto przemyśleć na etapie statutu, nie pierwszej wypłaty.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Czy fundacja płaci CIT co roku od swoich zysków?
Nie — dopóki działa w zakresie dozwolonym ustawą i nie wypłaca świadczeń, bieżące zyski (najem, dywidendy, odsetki) nie są opodatkowane. CIT 15% pojawia się przy wypłacie świadczenia, przekazaniu mienia po rozwiązaniu fundacji albo przy działalności poza art. 5 (wtedy sankcyjne 25%).
Czy świadczenia mogą być wypłacane co miesiąc?
Tak — statut może przewidywać świadczenia cykliczne. Każda wypłata to odrębny moment podatkowy: CIT fundacji i ewentualny PIT beneficjenta.
Czy udostępnienie beneficjentowi mieszkania fundacji to świadczenie?
Tak, jeśli wynika ze statutu i listy beneficjentów — oddanie rzeczy do korzystania jest świadczeniem z wszystkimi konsekwencjami podatkowymi. Poza statutem grozi kwalifikacją jako ukryty zysk.
Kto pobiera PIT od świadczenia?
Fundacja jako płatnik — przy wypłacie potrąca 10% lub 15% od części nieobjętej zwolnieniem i wpłaca podatek do urzędu. Beneficjent z grupy zerowej, przy pełnej proporcji ze spisu mienia, podatku nie płaci wcale.
Co ze świadczeniem dla wnuka, jeśli mienie wnosiły też osoby spoza rodziny?
Zwolnienie obejmie tylko część świadczenia odpowiadającą proporcji mienia wniesionego przez fundatora-dziadka; reszta będzie opodatkowana 10% lub 15% zależnie od grupy podatkowej.
Zaplanuj wypłaty, zanim zrobi to za Ciebie urząd
Prawidłowe rozliczenie świadczeń to w 90% przygotowanie: statut, lista beneficjentów, spis mienia i procedura wypłat. Sprawdzamy to wszystko w ramach doradztwa przy świadczeniach oraz audytu fundacji rodzinnej.
Kancelaria prowadzi przeglądy i audyty fundacji rodzinnych z biura w Bydgoszczy (ul. Garbary 2E) oraz w pełni online dla klientów z całej Polski. Pierwsza 15-minutowa rozmowa jest bezpłatna — wystarczy wybrać termin w kalendarzu.
Standardowa procedura: każde świadczenie poprzedzone uchwałą zarządu (z uzasadnieniem statutowym), zapisane w ewidencji świadczeń, rozliczone po stronie CIT (faktura wewnętrzna lub nota) i PIT (informacja dla beneficjenta).